Thuốc chẹn Beta trong lâm sàng tim mạch. Chủ biên: PGS TS Phạm Mạnh Hùng
💊 Thuốc chẹn beta là nhóm thuốc quan trọng trong điều trị tim mạch, được sử dụng rộng rãi trong tăng huyết áp, suy tim, đau thắt ngực, rối loạn nhịp tim và nhiều bệnh lý tim mạch khác. Việc hiểu rõ cơ chế tác dụng, chỉ định, chống chỉ định và ứng dụng lâm sàng của nhóm thuốc này là điều cần thiết đối với bác sĩ tim mạch, bác sĩ nội khoa và nhân viên y tế. Cuốn sách “Thuốc Chẹn Beta Trong Lâm Sàng Tim Mạch” là tài liệu chuyên sâu, cung cấp kiến thức toàn diện về nhóm thuốc chẹn beta, từ dược lý học đến ứng dụng trong điều trị bệnh tim mạch thực tế. Sách được biên soạn dựa trên các nghiên cứu y khoa mới nhất, giúp bác sĩ cập nhật kiến thức và áp dụng hiệu quả trong thực hành lâm sàng.
📘 Được phát minh từ cuối những năm 50 của thế kỷ XX, các thuốc ức chế thụ thể beta của hệ thần kinh giao cảm (còn gọi là thuốc chống beta) có vai trò hết sức quan trọng trong điều trị các bệnh lý tim mạch. Từ chỉ định khởi đầu nhằm điều trị chống đau thắt ngực vào những năm 1960, các thuốc chống beta hiện nay được sử dụng rộng rãi trong điều trị suy tim, tăng huyết áp, các hội chứng động mạch vành cấp và mãn tính, các rối loạn nhịp tim nhanh cũng như nhiều bệnh lý tim mạch và nội khoa đa dạng khác.
❗ Do có thuộc tính làm giảm sức co bóp cơ tim, nên trong suốt một thời gian dài, các thuốc chẹn beta đã được xem là chống chỉ định “tuyệt đối” trên các bệnh nhân suy tim. Tuy nhiên, sự thay đổi cách mạng trong nhận thức và quan trọng nhất là những bằng chứng xác đáng từ các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng chủ chốt, ngược lại cho thấy các thuốc chẹn beta có thể mang tới lợi ích sống còn và giảm tái nhập viện cho các bệnh nhân suy tim và xứng đáng là một trong những thuốc điều trị nền tảng.
💊 Trong điều trị tăng huyết áp, vai trò của các thuốc chẹn beta là một câu chuyện dài với nhiều “thăng trầm” và những “khúc quanh”. Có hiệu quả hạ huyết áp tốt và từng được xem là một trong những nhóm thuốc đầu tay cho đến đầu những năm 2000, các thuốc chẹn beta hiện nay không còn được ưu tiên chọn lựa đối với tăng huyết áp tiên phát do hiệu quả hạn chế hơn các nhóm thuốc khác trên các tiêu chí giảm tỷ lệ tử vong và đột quỵ. Tuy nhiên, chống beta vẫn cần thiết cho các trường hợp bệnh nhân.
🧠 Thuốc chẹn beta được chỉ định rộng rãi trong các hội chứng động mạch vành cấp vì lợi ích rõ ràng trên tiêu chí giảm tử vong, giảm biến cố tim mạch, giảm kích thước vùng cơ tim bị nhồi máu cũng như giảm triệu chứng đau thắt ngực rút ra từ nhiều thử nghiệm lâm sàng quan trọng trong giai đoạn trước can thiệp tái tưới máu (pre-reperfusion era). Thuốc chống beta giúp giảm triệu chứng đau thắt ngực và cải thiện khả năng gắng sức trong các hội chứng mạch vành mãn tính. Tuy nhiên, đến nay thuốc chưa được chứng minh hiệu quả cải thiện sống còn trên các bệnh nhân không có tiền sử nhồi máu cơ tim cũng như không có giảm phân suất tống máu thất trái.
⚡ Các thuốc chống beta giúp hạn chế tác động gây rối loạn nhịp tim nhanh liên quan đến sự hoạt động quá mức thần kinh giao cảm. Hiệu quả chống loạn nhịp và dự phòng đột tử do tim xuất phát từ tác động của thuốc lên các thuộc tính điện sinh lý học tim như làm giảm tần số tim, làm chậm dẫn truyền xung động trong mô tim, giảm hoạt động ổ ngoại vị, kéo dài thời kỳ trễ hiệu quả của nút nhĩ thất. Hiệu quả chống loạn nhịp còn đến từ các lợi ích nền tảng của thuốc chống beta trên chống thiếu máu cục bộ, chống suy cơ tim, giảm stress cơ học trên cơ nhĩ và thất.
📚 Bên cạnh các chỉ định chính, cuốn sách cũng sẽ đề cập một số nét đến lịch sử phát minh và nghiên cứu ứng dụng khá thú vị của thuốc chống beta, vai trò của thuốc trong nhiều bệnh lý tim mạch cũng như nội khoa đa dạng khác như bệnh cơ tim phì đại, lóc thành động mạch chủ, cường giáp, cơn đau nửa đầu Migraine v.v… Cuốn sách cũng đề cập đến các tác dụng không mong muốn thường gặp và cách xử trí khi sử dụng thuốc chống beta giao cảm.
🎨 Đối với người thực hành tim mạch, sử dụng thuốc chống beta luôn được coi là một “nghệ thuật”, là sự nắm vững chống chỉ định/chỉ định, sự tinh tế cân bằng giữa lợi ích/nguy cơ, sự cá thể hóa, cẩn trọng trong điều chỉnh liều lượng và theo dõi đáp ứng của người bệnh.
🔍 Trong chương cuối, các vấn đề còn tranh luận, bàn cãi, gợi mở những hướng nghiên cứu và ứng dụng mới của thuốc chống beta cũng sẽ được đề cập. Chắc chắn sẽ còn nhiều điều cần tiếp tục được khám phá hay làm sáng tỏ về nhóm thuốc rất đặc biệt này cho dù đã có lịch sử lâm sàng kéo dài hơn nửa thế kỷ.
🙏 Hi vọng ấn phẩm chuyên khảo bằng tiếng Việt đầu tiên về thuốc chẹn beta trong tim mạch sẽ mang đến những thông tin bổ ích và đáp ứng được sự mong mỏi của các Quý bạn đồng nghiệp. Lần xuất bản đầu tiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, chính vì vậy nhóm tác giả biên soạn rất mong nhận được những góp ý của quý bạn đọc để những lần tái bản sau được hoàn thiện hơn.
PGS.TS.BS. PHẠM MẠNH HÙNG
Phó Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, Viện trưởng Viện Tim mạch Việt Nam
